Przez stulecia lokalna świątynia była centrum życia duchowego i społecznego — wierni rzadko oglądali katedry czy sobory, a z własnym kościołem lub cerkwią wiązali losy kolejnych pokoleń. Tam, gdzie dzieje chrześcijaństwa bywały szczególnie burzliwe, to przywiązanie okazało się wyjątkowo silne.

Prof. dr hab. Witold Kołbuk podejmuje próbę odtworzenia dziejów wschodniochrześcijańskich obiektów sakralnych w perspektywie odwróconej: punktem wyjścia nie są historyczne struktury cerkiewne, lecz granice współczesnego państwa polskiego. To ujęcie pozwala pokazać, jak kultura rusko-wschodniochrześcijańska, wypromieniowując z dawnego pogranicza nad Sanem, Bugiem i Narwią, ostatecznie objęła całe terytorium dzisiejszej Polski — także ziemie zachodnie i północne, dokąd trafiła wraz z przymusowymi przesiedleniami.

Autor prowadzi czytelnika przez tysiąc lat obecności wschodniego chrześcijaństwa na ziemiach polskich: przez politykę zaborców, międzywojenną derusyfikację, zniszczenia obu wojen światowych i dewastację architektury cerkiewnej w czasach Polski Ludowej, aż po odbudowę życia religijnego po 1989 roku.

Zawartość tomu:

• Część I — dzieje wschodniego chrześcijaństwa na ziemiach polskich od X do XXI wieku, kształtowanie się sieci cerkiewnej oraz bilans stanu posiadania prawosławnych, grekokatolików, staroobrzędowców i neounitów na rok 2015
• Część II — katalog obiektów cerkiewnych istniejących od końca XVI wieku do 2015 roku, z jednostkowo udokumentowanymi losami poszczególnych świątyń (blisko 390 stron)
• Część III — szczegółowe mapy obiektów cerkiewnych i cerkowisk, z uwzględnieniem świątyń nieistniejących lub użytkowanych dziś przez inne wspólnoty
• Część IV — autorskie fotografie prezentujące zróżnicowanie form budownictwa cerkiewnego zależnie od epoki, materiału, regionu i wpływów politycznych

Tom liczy 592 strony i zawiera kolorowe ilustracje — mapy oraz fotografie w pełnym kolorze. Publikacja opatrzona jest bibliografią i obcojęzycznym streszczeniem (Summary).

Dla kogo: historyków, religioznawców i regionalistów, badaczy pogranicza i wielokulturowości, historyków sztuki i architektury, konserwatorów zabytków, przewodników turystycznych, a także wszystkich zainteresowanych dziedzictwem ziem, na których stały — i wciąż stoją — cerkwie.

 

Spis treści

Wstęp — s. 9

CZĘŚĆ I
Wschodnie chrześcijaństwo na ziemiach współczesnej Polski – od X do XXI wieku — s. 13
1. Dzieje wschodniego chrześcijaństwa na ziemiach polskich — s. 15
2. Kształtowanie się sieci cerkiewnej w granicach współczesnej Polski — s. 38
3. Bilans stanu sieci cerkiewnej w granicach współczesnej Polski w 2015 roku — s. 55

CZĘŚĆ II
Katalog obiektów cerkiewnych na terytorium współczesnej Polski istniejących od końca XVI wieku do 2015 roku — s. 89

CZĘŚĆ III
Mapy obiektów cerkiewnych i cerkowisk w granicach współczesnej Polski — s. 475

CZĘŚĆ IV
Fotografie wybranych współcześnie istniejących cerkwi w Polsce — s. 559

Zakończenie — s. 577
Bibliografia — s. 581
Summary — s. 585